IKASTOLEN SORRERAN EMAKUMEEK EGINDAKO EKARPENA
Zaintza lanak funtsezkoak dira gizartearen funtzionamendurako, pertsonen bizitza eta ongizatea bermatzen baitituzte. Hala ere, historikoki lan horiek ikusezinak izan dira, eta gehienetan emakumeen gain utzi dira, ordainik gabe edo baldintza prekarioetan. Feminismoak egoera hori salatu du, zaintza lanen banaketa desorekatuak genero-desberdintasuna sortu eta mantentzen duelako.
Feminismoaren ikuspegitik, zaintza ez da soilik familia-esparruko ardura pribatua, baizik eta ardura sozial eta politikoa. Etxeko lanak, haurren, adinekoen edo mendeko pertsonen zaintza ezinbestekoak dira ekonomia eta gizartea aurrera eramateko, baina ez dira behar bezala aitortzen ez ekonomikoki ez sozialki. Horrek emakumeen lan-aukera mugatzen ditu eta pobrezia-arriskua handitzen du.
Horregatik, feminismoak zaintza lanen balioa aitortzea eta bidezko banaketa aldarrikatzen du, bai generoaren arabera, bai estatuaren, komunitatearen eta merkatuaren artean. Helburua da zaintza erdigunean jartzen duen gizarte-eredu bat eraikitzea, non pertsona guztiek bizitza duina izateko aukera izango duten, eta zaintza lanak ez diren emakumeen gain soilik eroriko.
Bai, hori funtsezkoa da ulertzeko ikastolen sorrera. Ikastolak ez ziren soilik hezkuntza-proiektuak izan; emakumeen lan militante ikusezin eta ordaindu gabean oinarritu ziren neurri handi batean.
Ikastolen hastapenetan, emakume askok hartu zuten ardura nagusia: amak, irakasleak (askotan titulaziorik gabe baina konpromiso handiz), eta auzoko sareak antolatu zituztenak. Lan hori militantea izan zen, erresistentziakoa, frankismoaren testuinguruan batez ere.
Lan horren zati handi bat ez zen soldataz aitortu:
- Gelak prestatzea.
- Material didaktikoa sortzea.
- Diru-bilketak, jaiak, bazkariak antolatzea.
- Ikastolen eguneroko funtzionamendua bermatzea.
Gaur egun “boluntariotza” deituko genioke agian, baina garai hartan ezinbesteko lan estrukturala zen, eta emakumeen bizkar geratu zen gehienbat.
Emakumeek jokatu zuten rol nagusietako bat euskararen eta kulturaren transmisioa izan zen:
- Etxean hizkuntza transmititzea
- Balio kultural eta identitarioak pasatzea
- Haurrei euskara “naturaltasunez” ematea, eskola formala baino lehen ere.
Ikastolak posible izan ziren aurretik bazegoelako transmisio sare informal hori.
Ikastolak askotan etxeetan edo baldintza prekarioetan sortu ziren. Horrek zaintza lan handia eskatzen zuen:
- Haurren ongizatea
- Afektibitatea eta segurtasuna
- Komunitatea eraikitzea
Zaintza hori ez zen neutroa: proiektu politiko eta kultural baten oinarria izan zen.
Lan hori guztia, hala ere, historikoki gutxi aitortu da. Diskurtso ofizialetan sarri agertu dira gizonak lider edo sortzaile gisa, eta emakumeen ekarpena “laguntza” gisa bakarrik.
Ikastolen sorrera ezinezkoa litzateke emakumeen aitortu gabeko lan militante, transmisio eta zaintza lanik gabe.
IZAN ZINETELAKO GARA ETA GARELAKO IZANGO DIRA!
Aitziber Zearreta Garai (Kurutziaga ikastolako hezkidetza arduraduna)
Aste honetan Karmele Arruti, Arantxa Lejarreta eta Bego Arrinda andereño ohiak Kurutziagara etorri dira ikastolaren sorrerari buruz berba egitera eta beraien esperientziak kontatzera. Mila esker!
